Autyzm w wieku przedszkolnym

Autyzm jest zaburzeniem neurorozwojowym, które wpływa na sposób, w jaki

dziecko odbiera świat, komunikuje się z innymi i buduje relacje. Już w wieku

przedszkolnym można zauważyć pewne różnice w rozwoju, choć u każdego

dziecka mogą one wyglądać inaczej. Nie ma jednego „typowego” obrazu

autyzmu, bo mówimy o spektrum, czyli bardzo szerokim zakresie zachowań i

potrzeb.

U dzieci w spektrum autyzmu często obserwuje się odmienny sposób

komunikowania się. Niektóre dzieci zaczynają mówić później, inne posługują

się mową, ale w sposób mniej elastyczny. Mogą powtarzać zasłyszane słowa

lub całe frazy, używać języka bardzo dosłownie albo mieć trudność z

prowadzeniem dialogu. Kontakt wzrokowy bywa ograniczony, a gesty takie jak

wskazywanie czy machanie ręką nie zawsze pojawiają się spontanicznie.

Dziecko może sprawiać wrażenie, jakby funkcjonowało obok innych, choć nie

wynika to z braku potrzeby kontaktu, lecz z innego sposobu jego budowania.

W wieku przedszkolnym relacje społeczne nabierają dużego znaczenia, jednak

dla dzieci w spektrum bywają one szczególnie trudne. Dziecko może nie

inicjować zabawy z innymi, preferować samotną aktywność albo mieć problem

z rozumieniem zasad wspólnej zabawy. Często nie chodzi o brak chęci bycia z

innymi, ale o trudność w odczytywaniu społecznych reguł, emocji czy intencji

rówieśników. W relacji z dorosłymi dziecko może z kolei wydawać się bardziej

zamknięte lub reagować wybiórczo na próby nawiązania kontaktu.

Sposób zabawy bywa jednym z pierwszych obszarów, które zwracają uwagę

rodziców i nauczycieli. Dzieci w spektrum często bawią się inaczej niż ich

rówieśnicy. Zamiast zabaw tematycznych czy „na niby” mogą skupiać się na

konkretnych elementach zabawek, takich jak kółka, faktury czy mechanizmy.

Zabawa bywa powtarzalna, schematyczna i mało elastyczna. Trudności w

zabawie symbolicznej nie oznaczają braku wyobraźni, chodzi raczej o inny

sposób jej wykorzystywania i organizowania.

Dzieci w spektrum autyzmu mogą inaczej okazywać emocje i reagować na

emocje innych. Czasem ich reakcje wydają się nieadekwatne do sytuacji, zbyt

intensywne albo przeciwnie – bardzo stonowane. Trudność może sprawiać

rozpoznawanie uczuć u innych osób oraz komunikowanie własnych emocji w

sposób zrozumiały dla otoczenia. Zmiany w rutynie, nowe sytuacje czy nadmiar

bodźców często wywołują silny stres, który dziecko komunikuje poprzez

zachowanie, a nie słowa.

U wielu dzieci w spektrum pojawiają się specyficzne, intensywne

zainteresowania. Mogą one dotyczyć konkretnych tematów, obiektów lub

zjawisk i zajmować dużą część uwagi dziecka. Jednocześnie dzieci te często

inaczej reagują na bodźce sensoryczne – dźwięki, światło, zapachy czy dotyk.

Nadwrażliwość lub obniżona wrażliwość sensoryczna wpływa na codzienne

funkcjonowanie, zabawę i zachowanie, a także na poziom regulacji

emocjonalnej.

Wczesne zauważenie różnic w rozwoju to nie wyrok! Diagnoza stanowi szansę

na lepsze zrozumienie dziecka i jego potrzeb. Im wcześniej dziecko otrzyma

odpowiednie wsparcie, tym łatwiej będzie mu rozwijać umiejętności

komunikacyjne, społeczne i emocjonalne w sposób dostosowany do niego.

Należy pamiętać, że autyzm to spektrum – każde dziecko jest inne i każde

zasługuje na uważność, akceptację i adekwatne wsparcie.